เมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2569 ที่โรงแรมลักษณวรรณ อำเภอเมืองเชียงราย มีการประชุมพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายสาธารณะโดยชุมชน กรณีผลกระทบจากสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำกก จังหวัดเชียงราย โดยทีมนักวิชาการจาก มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ร่วมรายงานผลการศึกษาวิจัย
ดร.ศิริวรรณ กันติสินธุ์ อาจารย์สาขาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย สำนักวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เปิดเผยว่า ได้เก็บตัวอย่างเล็บจากผู้ใหญ่และเส้นผมจากเด็กใน 4 พื้นที่ ได้แก่ บ้านท่าตอน อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ดอยฮาง อำเภอเมืองเชียงราย บ้านแซว และพื้นที่ริมแม่น้ำกก อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย เพื่อนำไปตรวจวิเคราะห์สารหนู พบว่ากลุ่มตัวอย่างมีสารหนูสะสมในร่างกาย
รายงานการประชุมระบุว่า จากการสุ่มตรวจกลุ่มตัวอย่าง 90 ราย พบผู้ที่มีสารหนูสะสมในเล็บเกินค่ามาตรฐาน 0.5 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม จำนวน 16 ราย หรือร้อยละ 17.78 โดยผู้ที่มีค่าสูงเกินเกณฑ์ส่วนหนึ่งเริ่มแสดงอาการทางคลินิก เช่น ชาปลายมือปลายเท้า กล้ามเนื้ออ่อนแรง ระบบผิวหนังระคายเคือง สีผิวผิดปกติ ตุ่มหนาคล้ายตาปลา รวมถึงความผิดปกติของระบบทางเดินหายใจและอาการบวมเท้า
ด้าน ผศ.เสถียร ฉันทะ อาจารย์คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย กล่าวว่า การตรวจพบสารหนูในเล็บและเส้นผม เป็นสัญญาณชัดว่าร่างกายไม่สามารถขับสารพิษออกได้ทั้งหมด แม้ประเทศไทยยังไม่มีเกณฑ์ชัดเจนว่าสารหนูสะสมในร่างกายระดับใดจึงถือว่าอันตราย แต่ข้อมูลดังกล่าวสามารถใช้เทียบเคียงกับแนวทางของ องค์การอนามัยโลก และนำไปสู่การกำหนดนโยบายด้านสาธารณสุขได้
ผศ.เสถียร ระบุว่า รัฐบาลควรเร่งลงพื้นที่ตรวจยืนยันเพิ่มเติม และกำหนดมาตรการรับมืออย่างเป็นรูปธรรม โดยให้กระทรวงสาธารณสุขและกระทรวงมหาดไทยทำงานร่วมกันอย่างบูรณาการ พร้อมชี้ว่าก่อนหน้านี้กรมควบคุมโรคเคยตรวจพบสารหนูในปัสสาวะของชาวบ้านริมแม่น้ำกกแล้ว แต่การจัดการเชิงนโยบายยังล่าช้า
ขณะที่ น.ส.สมพร เพ็งค่ำ ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาระบบประเมินผลกระทบทางสุขภาพ กล่าวว่า ผลการวิจัยดังกล่าวสะท้อนการเริ่มสะสมของสารหนูในร่างกาย หากไม่มีการลดการรับสัมผัสจากแหล่งน้ำและอาหาร โดยเฉพาะข้าวจากนาที่ใช้น้ำปนเปื้อน อาจพบผู้ป่วยโรคพิษสารหนูเพิ่มขึ้นในอนาคต จึงเสนอให้ประกาศ “โรคพิษสารหนู” เป็นโรคที่ต้องเฝ้าระวังตามพระราชบัญญัติโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2562
นอกจากนี้ ยังเสนอให้พัฒนาศักยภาพคณะกรรมการประปาหมู่บ้าน ให้มีความรู้ด้านระบบบำบัดสารหนูและโลหะหนัก รวมถึงการตรวจวัดคุณภาพน้ำ เพื่อให้การผลิตน้ำประปาชุมชนได้มาตรฐานและปลอดภัย
ด้านนายสืบสกุล กิจนุกร นักวิชาการมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ตั้งข้อสังเกตถึงความไม่สอดคล้องของการแถลงข้อมูลคุณภาพน้ำจากหน่วยงานรัฐ โดยเฉพาะกรณีการใช้ผลตรวจจากชุดทดสอบภาคสนามเพียงอย่างเดียว พร้อมเตือนว่าคำแนะนำให้ประชาชนลงเล่นน้ำหรือทำกิจกรรมในแม่น้ำ อาจเพิ่มความเสี่ยงจากตะกอนดินที่มีสารโลหะหนักฟุ้งกระจาย
ทั้งนี้ นักวิชาการเรียกร้องให้หน่วยงานรัฐ จังหวัดเชียงราย ภาควิชาการ ภาคประชาชน และภาคธุรกิจ ร่วมประชุมอย่างเป็นทางการ เพื่อกำหนดทิศทางและมาตรการแก้ไขปัญหามลพิษข้ามแดนในลุ่มน้ำกก สาย รวก และโขง อย่างเป็นระบบและยั่งยืนต่อไป.
